Kimler kuş gözlemcisidir?
Bir ağaç ve biraz temiz havadan ibaret olmayan doğayı, bir nevi kaşif maharetiyle yaşayabilenler. Onlar, kuş gözlemcileri. Adı üzerinde kuşları gözlüyorlar. Adı başlangıçta haneye tecavüz gibi bir şey çağrıştırsa da onlar bir yuvaya veya beslenmekte olan bir flamingoya onu ürkütecek kadar yaklaşmıyorlar bile.

Onlara göre kuşlar serçelerden ibaret değil. Onlara göre, orman ağaçtan ibaret değil. Onlara göre göz ve kulaktan başka malzemeye ihtiyaç yok. Kendilerine kuşçu da diyen Türkiye'deki kuş gözlemcilerinin çoğu üniversite öğrencisi. Bugün kuşçuların oluşturdukları toplulukların sayıları 20'nin üzerinde. Çoğu üniversiterde bulunan Kuş gözlem toplulukları Türkiye'nin değişik bölgelerinde kuşları izleyerek faaliyetlerini sürdürüyorlar. Üniversite topluluklarının dışında kurumsal olmayan sivil girişim niteliğindeki kuş gözlem toplulukları da mevcut. Toplulukların üyeleri 7'den 70'e çeşitlilik gösteriyor. Çalışan, emekli, üniversite, lise ve ilköğretim öğrencilerinden oluşan topluluklar da çoğunlukla büyük şehirlerde faaliyetlerini sürdürüyorlar. Bu topluluklar yaptıkları düzenli kuş gözlem gezileriyle pek çok yeri geziyorlar. Kimsenin gitmediği, gitmeyi göze alamayacağı alanlara gidebiliyorlar. Bir kuş türünü görebilmek için ülkenin diğer ucuna gidebilecek kuş gözlemcileri de var. Bir kuş hakkında saatlerce konuşabilenler de. İlk defa tanışsalar bile iki kuşçu bir araya geldiğinde hemen kaynaşabilir ve genelde kuş odaklı derin bir sohbete dalabilir. Bunun temelinde kuşlara duyulan büyük ilgi ve sevgi yatar.

Neler kullanıyorlar?
Her yerde ve her koşulda kuş izleyebilen kuşçular en çok gözleri ve kulaklarını kullanırlar. Ortalama bir dürbünle kuşları çok daha yakından izleyerek kısa zamanda pek çok kuş türünü tanıyabilir hale gelirler. Türkiye'de bulunan 456 kuş türünü ve çok daha fazlasını birbirinden ayırt etmek için kullandıkları bir rehber kitapları (Türkiye ve Avrupa'nın Kuşları, DHKD, 2001) var. Gördükleri kuşları kaydettikleri bir kayıt defteri her kuşçunun yanında bulunur.

Kuşçu iletişim araçları
Sayıları 400'ün üzerinde olan kuşçular en hızlı internet üzerinden birbirleriyle iletişim kuruyorlar. Toygar adındaki e-gruba (http://groups.yahoo.com/group/toygar) Türkiye'nin dört bir yanından kuşçular üye. Yine kuşçuların katkılarıyla oluşturulan www.kustr.org sitesi Türkiye'deki tüm kuşçuları buluşturan bir diğer araç. 2000 yılından buyana aktif olan site kuş gözlemciliği hakkında pek çok bilgiyi barındırıyor. Kuş gözlem alanları, tanımlanamayan kuşların fotoğrafları, haftanın kuşu ve sesi yarışması, tartışma forumları gibi çeşitli konularda kaynak bir adres KusTR.org. Üç aylık bültenleri Kuşçu Postası, Doğa Derneği tarafından basılarak kuş gözlem topluluklarına ücretsiz olarak dağıtılıyor. Her yıl düzenlenen Türkiye Kuş Konferansları'nda bütün kuşçular yüz yüze görüşme şansını buluyorlar ve yaptıkları çalışmaları diğer topluluklara sunuyorlar. Çeşitli dönemlerde ve değişik bölgelerde gerçekleştirilen kuş gözlem kaplarının keyfiyse bambaşka.

Türkiye kuşçuluğu
Türkiye'deki kuş gözlemciliği diğer ülkelerdekilerden biraz daha farklı gelişiyor. Türk kuşçuları salt kuş görmek uğruna yapmıyorlar kuş gözlemciliğini. Kuş gözlemcileri her şeyden önce kuşların hakkına saygı göstermeyi kendine ilke ediniyorlar. Kuşları ve önemli kuş alanlarını izleyerek doğanın korunmasın da doğrudan katkı sağlıyorlar. Mayıs 2004'te çıkan "Türkiye'nin Önemli Kuş Alanları 2004 Güncellemesi" kitabı bu katkının apaçık bir göstergesidir. Bu kitap kus gözlemciliğinin doğa korumada veri, bilgi elde etme yollarından da biri olduğunun göstergesidir. Kuşçular sayesinde Türkiye'de toy kuşunun durumunu çok daha iyi biliyoruz. Aralık 2004'te Çevre Orman Bakanlığı ile birlikte hazırlanan Ulusal Toy Eylem Planı Türkiye'deki kuşçuların toy kuşunun korunması için yapmış olduğu çabanın bir sonucudur. Kus gözlemcileri kuş kayıtlarını www.kusbank.org adresine de girerek pek çok alan ve kus türünün korunması için önemli verileri ilgili kurumlarla paylaşıyorlar. Bazen bir alan sadece kuşçuların kayıtlarıyla korunabiliyor. Gediz Deltası, Kızılırmak Deltası, Mogan Gölü, Muş-Bulanık Ovası gibi alanlar yine kuş gözlemcileri tarafından izleniyor ve korunabiliyor.

Bir kariyer olarak kuş gözlemciliği
Bazı kuşçuların tüm yaşamı zamanla değişiyor ve hayatını bu uğraş üzerine kuruyor. Kimsi işini değiştirip bunu meslek ediniyor, kimisi eğitimini bunun üzerine alıyor. Bu yönde kendilerini geliştiren kuş gözlemcileri danışmanlık, rehberlik, doğa koruma gibi işler yapmaya başlıyorlar. Bazıları üniversitelerde ornitolog akademisyenler olurken bazıları da sivil toplum kurumlarında çalışmaya başlayarak doğa korumacı oluyorlar. Özel şirketlerin çevre danışmanı olarak çalışanlar da oluyor. Kimisi de kendi mesleğini sürdürürken kuş gözlemciliğini bir hobi olarak yapıyor. Zamanla bilgileri artan bu kişiler de Türkiye'deki deneyimli kuş gözlemcileri arasındaki yerlerini alıyor.

Kuş gözlemcisi olmak için
Herkes kuş gözlemcisi olabilir. Bunun için biraz zamana ve çalışmaya ihtiyacınız var. Bulunduğunuz yerden kuşları izlemeye başlayarak kuş gözlemciliğine ilk adımı atabilirsiniz. Çevrenizde bulunan bir park, bahçe ya da koruluk daha fazla kuş görebilmeniz için gidebileceğiniz alanlardandır. Böyle yerler farklı türleri görmenizi ve kuşların davranışlarını yakından izlemenizi kolaylaştıracaktır. Mevsimler değiştikçe park, bahçe ve korulukta izlediğiniz kuş türlerinin de değiştiğini göreceksiniz.

Kuşları rahatsız etmeden daha yakından izleyebilmek için bir dürbün kuş gözlemcisinin en iyi arkadaşıdır. Basit bir dürbün edinerek daha çok kuşu çok daha etkili bir şekilde izleyerek tanıyabilirsiniz. Dürbünler hakkında detaylı bilgi almak için buraya tıklayınız. Yaşadığınız bölgedeki kuş türlerini anlatan, detaylı resimlerini ve yaşam alanlarını gösteren rehber kitaplar, kuş gözlemcilerinin yanlarında bulundurmaları gereken malzemelerdendir. Bu malzemelrden bir diğeri de bir not defteridir ki bu nerede, ne zaman, hangi kuşları gördüğünüzü kaydetmeniz için gerklidir.

1. Kuşları nasıl tanırım?
Silüet, duruş, boyut, uçuş ve kuş tanımlama anahtarını kullanarak kuşları tanımlamanın yöntemlerinden bazılarını öğrenin.

2. Nerede kuş gözlemlerim?
Kuşlar insan yaşamının olduğu her yerde vardır. Kuşların olmadığı bir dünyada yaşamak neredeyse imkansızdır, onlardan uzak kalmak için denizlerin 200m dibine ya da atmosfere kadar çıkmak gerekir.

3. Doğa korumaya katkı "KuşBank".
Kuş gözlemciliği yaparak doğanın korunmasına katkı verebilirsiniz. Kuş gözlemcileri kuş gözlem kayıtlarını doğrudan internet aracılığıyla herhangi bir yerden KuşBank'a girebiliyorlar.

4. Doğaya saygı göstermek!
Kuş gözlemcileri kuşları izlerken doğadaki diğer varlıkları rahatsız etmemeye özen gösterirler, kuşların ve diğer canlıların yaşam alanlarını gözeterek korunmasına katkı sağlarlar.

Kuş gözlemciliği hakkında daha fazla bilgi almak için:

DoÄŸa DerneÄŸi
www.dogadernegi.org