{"id":21,"date":"2020-05-07T23:25:35","date_gmt":"2020-05-07T20:25:35","guid":{"rendered":"http:\/\/www.kustr.org\/kusisimleri\/?page_id=21"},"modified":"2020-06-04T17:04:51","modified_gmt":"2020-06-04T14:04:51","slug":"prensipler","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.kustr.org\/kusisimleri\/prensipler\/","title":{"rendered":"\u0130sim Olu\u015fturma Prensipleri"},"content":{"rendered":"\n

Standart T\u00fcrk\u00e7e isimlerin olu\u015fturulmas\u0131, veya mevcut isimler aras\u0131ndan standart ismin se\u00e7ilmesi s\u00fcreci olduk\u00e7a zor bir s\u00fcre\u00e7. Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n esas\u0131, yabanc\u0131 dildeki terminolojiyi T\u00fcrk\u00e7e’ye \u00e7evirmek. Ancak T\u00fcrk\u00e7esi olmayan, veya \u00e7evrildi\u011fi zaman T\u00fcrk\u00e7e’de anlam ifade etmeyen bir isim olmamas\u0131 da gerekiyor. Bunun i\u00e7in bir s\u0131ra prensip olu\u015fturduk.<\/p>\n\n\n\n

Burada 10732 t\u00fcr\u00fc kapsayan Clements T\u00fcr listesi 2019 esas al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Clements listesi her y\u0131l A\u011fustos ay\u0131nda g\u00fcncellenmekte ve eBird ba\u015fta olmak \u00fczere, t\u00fcm Cornell Lab projelerinde esas al\u0131nmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Pratikte \u0130sim Olu\u015fturma<\/h2>\n\n\n\n

\u0130simler olu\u015ftururken, bu bahsetti\u011fimiz prensipleri takip ediyoruz. Peki bilgisayar\u0131n ba\u015f\u0131na ge\u00e7ince nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n

  1. Google Docs<\/a>‘da olu\u015fturdu\u011fumuz excel belgesini a\u00e7\u0131yoruz. <\/strong>Bu belgede
    • T\u00fcrlerin \u0130ngilizce ve bilimsel isimleri<\/li>
    • Cins ve T\u00fcr isimleri ayr\u0131 s\u00fctunlara ayr\u0131lm\u0131\u015f olan Frans\u0131zca, Almanca, \u0130spanyolca, \u0130talyanca ve \u0130sve\u00e7\u00e7e isimleri<\/li>
    • IOC veri taban\u0131ndan \u00e7ekti\u011fimiz genel co\u011frafi yay\u0131l\u0131\u015f b\u00f6lgesi,
      gibi kritik bilgiler var.<\/li><\/ul><\/li>
    • Handbook of the Birds of the World ansiklopedisi<\/strong>nin yaninda, veya (art\u0131k) HBW Alive veya (art\u0131k) abonesi oldu\u011fumuz birdsoftheworld.org sitesini <\/strong>a\u00e7\u0131yoruz. <\/li>
    • T\u00fcr isimlendirmesinde bir seferde t\u00fcm grubu ele al\u0131yoruz<\/strong>. Bir t\u00fcre isim vermeden, t\u00fcm yak\u0131n akrabalar\u0131n\u0131 inceliyor, ona g\u00f6re isim veriyoruz.<\/li>
    • \u015eu prensiplerle \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz:
      • T\u00fcm dillerde ortak bir isim verilmi\u015fse, onu tercih etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. T\u00fcrk\u00e7e isimler kullanan ki\u015finin, rehber kitaplar\u0131 okurken, veya yerel bir rehberle o ku\u015flar\u0131 ararken hayat\u0131 kolay olmal\u0131<\/strong>.<\/li>
      • Geni\u015f bir grubun ortak \u00f6zelli\u011fi (\u00f6rn, motmotlarda mavi al\u0131n) isim verilmede kullan\u0131ld\u0131ysa, onu d\u00fczeltmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz.<\/li>
      • Anatomik, topolojik tarif i\u00e7eren bir isim varsa (\u00f6rn. black-headed), bunu ku\u015fu inceleyerek en do\u011fru \u015fekilde yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. (\u00f6rn. kara ba\u015fl\u0131\/takkeli\/ba\u015fl\u0131kl\u0131\/al\u0131nl\u0131).<\/li>
      • Zorlama bir isim varsa, alternatiflere bak\u0131yoruz. (\u00f6rn, d\u00fcz renkli bir ku\u015fun benekli oldu\u011funu ima eden bir isim),<\/li>
      • Dar yay\u0131l\u0131\u015fl\u0131 alanlarda co\u011frafi b\u00f6lge ismini tercih ediyoruz.<\/li><\/ul><\/li>
      • Bu belgede isimleri olu\u015ftururken \u00fc\u00e7 s\u00fctun g\u00fcncelliyoruz:
        • cins ismi, \u00f6rne\u011fin b\u00fcy\u00fck, mavi, \u00e7am, uzun kuyruklu<\/li>
        • t\u00fcr isimlerini, \u00f6rne\u011fin k\u00fc\u00e7\u00fck – bata\u011fan, <\/li>
        • ism birle\u015ftirme kodu, \u00f6rne\u011fin, 1 s\u0131fat tamlamas\u0131, 2 isim tamlamas\u0131, 3 tek isim, 4 cins ismi tek ba\u015f\u0131na. <\/li><\/ul><\/li>
        • Daha sonra ayn\u0131 ismi ba\u015fka bir t\u00fcr i\u00e7in kullan\u0131p kullanmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 test ediyoruz.
          =COUNTIF(P:P;P582)<\/code><\/li>
        • Sonra veri taban\u0131m\u0131z\u0131n son halini siteye y\u00fckl\u00fcyoruz.<\/li><\/ol>\n\n\n\n

          Cins \u0130simlerini Olu\u015ftururken<\/h2>\n\n\n\n
          • K\u00fclt\u00fcr ve dilimize tamamen yabanc\u0131<\/strong> isimleri T\u00fcrk\u00e7ele\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yoruz, \u00f6rn. kivi, jakamar.<\/li>
          • Kendilerine has yabanc\u0131 isimleri olmayan<\/strong> gruplarda, orijinal bir isimleri yoksa T\u00fcrk\u00e7e’de \u00e7ok kullan\u0131lan temel gruplardan faydalan\u0131yoruz: “b\u00fclb\u00fcl<\/em>“, “ard\u0131\u00e7<\/em>“, “ser\u00e7e<\/em>” ve onlara eklentilerde bulunuyoruz. “gevezeard\u0131\u00e7<\/em>“. Bu temel gruplar T\u00fcrk\u00e7e ve di\u011fer diller aras\u0131nda fark g\u00f6sterebiliyor. \u00d6rne\u011fin \u0130ngilizce’de Chat<\/em>, Robin<\/em>, Finch<\/em>, Wren <\/em>\u00e7ok s\u0131k kullan\u0131lan isimlerken, T\u00fcrk\u00e7e’de b\u00fclb\u00fcl<\/em>, ser\u00e7e <\/em>gibi daha yayg\u0131n gruplarla s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. <\/li>
          • Morfolojik benzerlik g\u00f6steren t\u00fcrlerde ayn\u0131 cins ismi<\/strong> farkl\u0131 k\u00f6kenden gelen taksonomik gruplar i\u00e7in kullanabiliyoruz. “sinekkapan”, “\u00f6tle\u011fen”, “t\u0131rma\u015f\u0131kku\u015fu”<\/li><\/ul>\n\n\n\n

            T\u00fcr \u0130simleri Olu\u015ftururken<\/h2>\n\n\n\n
            • Bu proje s\u00fcrecinde, National Geographic T\u00fcrkiye gibi bir yay\u0131ndan T\u00fcrk\u00e7e isimler talep edildi\u011finde, tek bir t\u00fcr\u00fc isimlendirmek yerine, o cins veya gruptaki t\u00fcm t\u00fcrleri ayn\u0131 anda isimlendirmeye<\/strong> \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Bu \u015fekilde verilen ismin, gruptaki ba\u015fka bir t\u00fcre daha uygun olma ihtimalini azaltmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k.<\/li>
            • D\u00fcnya ku\u015flar\u0131 hakk\u0131nda literat\u00fcr\u00fcn \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 \u0130ngilizce’dir. Bu nedenle ku\u015flar\u0131 isimlendirirken, ba\u015fta \u0130ngilizce, sonra bilimsel ismi ve di\u011fer dillerdeki isimlerini ciddiye al\u0131yoruz. Kaynak ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z di\u011fer diller: \u0130spanyolca, Frans\u0131zca, Almanca, \u0130talyanca, \u0130sve\u00e7\u00e7e.<\/li>
            • Bilimsel isminin anlam\u0131n\u0131 kontrol etmek i\u00e7in Helm Dictionary of Scientific Bird Names<\/strong> isimli kaynaktan faydalan\u0131yoruz.<\/li>
            • Nokta endemiklerinde lokalite ad\u0131n\u0131 kullan\u0131yoruz, \u00f6rn. El Oro Papa\u011fan\u0131.<\/li>
            • Renk ve desenleri do\u011fru kullanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. (kuzguni, kula, al, k\u0131rm\u0131z\u0131, tar\u00e7\u0131n rengi) \u0130simlendirmede kullan\u0131lan renklerin do\u011fru olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kontrol ediyoruz. <\/li>
            • T\u00fcm dillerde ayn\u0131 anlama gelen ismi koruyoruz. \u00d6rn. ke\u015fi\u015fi kuyrukkakan\u0131. Bu \u015fekilde diller aras\u0131ndaki ileti\u015fimde kolay oluyor.<\/li>
            • T\u00fcm k\u00fclt\u00fcr dil ve dinlere e\u015fit uzakl\u0131kta duruyoruz. Politik (tarihi olmayan) b\u00f6lge isimlerinden uzak duruyoruz. Roma co\u011frafi terimleri, \u00f6rne\u011fin Anadolu’lu Strabo’nun yerini alacak yerel dilde alternatifi varsa onu kullan\u0131yoruz. \u00d6rn. \u0130ran’daki Hyrcania yerine Mazenderan Ba\u015ftankaras\u0131.<\/li>
            • Do\u011fu, bat\u0131 gibi g\u00f6receli kavramlar\u0131 kullanmamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz.<\/li><\/ul>\n\n\n\n

              Familya \u0130simleri<\/h2>\n\n\n\n
              • Familya isimlerinin \u00e7o\u011fu, de\u011fi\u015fik kaynaklarda bulunabiliyor. T\u00fcrk\u00e7e bas\u0131lm\u0131\u015f ansiklopediler (Meydan Larus, B\u00fcy\u00fck Larus, Do\u011fan Hayvan Ansiklopedisi) isimlerini kullanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz.<\/li>
              • Cins ismi, t\u00fcr ismi veya aile ismini verirken ayr\u0131 prensipler var., \u00f6rn Aile ismi i\u00e7in iki ayr\u0131 grubun ortak ailesinde, bilimsel isimde ge\u00e7en ismi kullan\u0131yoruz, \u00f6rn, k\u0131l\u0131\u00e7gagagiller – Recorvirostridae, (uzunbacakgiller de\u011fil)<\/li>
              • Prensipte familya isimlerinde -giller tak\u0131s\u0131 kullan\u0131yoruz. <\/li>
              • Bunun istisnalar\u0131 “sinekkapan” ve “\u00f6tle\u011fen” gibi farkl\u0131 taksonomik gruplar\u0131n familya isimleri olu\u015ftururken, Co\u011frafi b\u00f6lgeyi esas alarak isimlendiriyor ve kolayl\u0131k i\u00e7in \u00e7o\u011ful kipinde kullan\u0131yoruz: “Yeni D\u00fcnya Akbabalar\u0131”.<\/li><\/ul>\n\n\n\n

                Mevcut \u0130smin Korunmas\u0131<\/h2>\n\n\n\n

                \u0130simleri m\u00fcmk\u00fcn mertebe de\u011fi\u015ftirmemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz<\/strong>. T\u00fcrkiye’de ve \u00e7evresinde bulunan t\u00fcrlerin yay\u0131mlanm\u0131\u015f isimlerini her zaman muhafaza ediyor, bu t\u00fcrlerin ba\u015fka co\u011frafyalardaki yak\u0131n akrabalar\u0131n\u0131 isimlendirirken, \u00f6nceden kullan\u0131lm\u0131\u015f cins ismini de\u011fi\u015ftirmiyoruz.<\/p>\n\n\n\n

                T\u00fcrk\u00e7e’de sorunlu olan bir\u00e7ok isim var. \u00d6rne\u011fin incirle ilgili olmayan incirku\u015flar\u0131, ve benzer \u015fekilde kirazku\u015fu, \u00f6r\u00fcmcekku\u015fu vs. Bu isimleri de\u011fi\u015ftirmek uzun vadede \u00e7ok ciddi sorunlar yarat\u0131yor. Bug\u00fcne kadar bas\u0131lan t\u00fcm kitaplar, yap\u0131lan t\u00fcm ileti\u015fim, kampanyalar, yaz\u0131\u015fmalar ve ileti\u015fimde kullan\u0131lm\u0131\u015f bir ismi de\u011fi\u015ftirmek \u00e7ok yorucu olabilir. Hatal\u0131 bile olsa, T\u00fcrk\u00e7e isimleri de\u011fi\u015ftirmemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n

                Ayn\u0131 prensip di\u011fer dillerde ve bilimsel isimlerde de kullan\u0131l\u0131yor. \u0130ngilizler tavuk yemeyen bir t\u00fcr olan g\u00f6k\u00e7e delicenin ismini “Hen Harrier” (kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 tavuk delicesi) y\u0131llarca de\u011fi\u015ftirmediler. Taksonomi bilimde ise de\u011fi\u015ftirememek ana kurallardan biridir. Binomiyal taksonomi (bilimsel isimler) babas\u0131 Carl Linnaeus (Carl von Linn\u00e9) bu kural\u0131 taksonomi camias\u0131na oturtmu\u015ftur. \u00d6rne\u011fin \u015eili’de bulunmayan Tangara chilensis<\/em>, veya uzakdo\u011fuda bulunan Numenius madagascariensis <\/em>bunun en tipik \u00f6rnekleridir.<\/p>\n\n\n\n

                Ancak, eskiden konulmu\u015f isim, o grubun isimlendirilmemi\u015f di\u011fer \u00fcyeleri i\u00e7in daha do\u011fru oldu\u011funda, isim de\u011fi\u015ftirilebiliyor. \u00d6rne\u011fin, Terek D\u00fcd\u00fck\u00e7\u00fcn\u00fc’n\u00fcn eski ismi Sar\u0131bacak, grupta Amerika’da ya\u015fayan Tringa flavipes <\/em>ve T. melanoleuca <\/em>i\u00e7in \u00e7ok daha uygundur.<\/p>\n\n\n\n

                Kaynak\u00e7a<\/h2>\n\n\n\n
                • Josep del Hoyo; Andrew Elliott; Jordi Sargatal; Jose\u0301 Cabot. <\/strong>1992-2013.Handbook of the birds of the world. Volume 1-16. Lynx Edicions, Barcelona<\/li>
                • A Classification of the Bird Species of South America: <\/strong>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, J. F. Pacheco, C. Ribas, M. B. Robbins, F. G. Stiles, D. F. Stotz, and K. J. Zimmer. Version [20 February 2020]. A classification of the bird species of South America. American Ornithologists’ Union. http:\/\/www.museum.lsu.edu\/~Remsen\/SACCBaseline.html<\/li>
                • Clements Checklist: <\/strong>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, B. L. Sullivan, and C. L. Wood. 2019. The eBird\/Clements checklist of birds of the world: v2015. Downloaded from http:\/\/www.birds.cornell.edu\/clementschecklist\/download\/<\/li>
                • IOC World Bird List: <\/strong>Gill, F., D. Donsker, and P. Rasmussen (Eds). 2020. IOC World Bird List (v 10.1). doi :  10.14344\/IOC.ML.10.1.<\/li>
                • HBW and BirdLife Taxonomic Checklist: <\/strong>Handbook of the Birds of the World and BirdLife International (2019). Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 4.<\/li><\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

                  Standart T\u00fcrk\u00e7e isimlerin olu\u015fturulmas\u0131, veya mevcut isimler aras\u0131ndan standart ismin se\u00e7ilmesi s\u00fcreci olduk\u00e7a zor bir s\u00fcre\u00e7. Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n esas\u0131, yabanc\u0131 dildeki terminolojiyi T\u00fcrk\u00e7e’ye \u00e7evirmek. Ancak T\u00fcrk\u00e7esi olmayan, veya \u00e7evrildi\u011fi zaman T\u00fcrk\u00e7e’de anlam ifade etmeyen bir isim olmamas\u0131 da gerekiyor. Bunun i\u00e7in bir s\u0131ra prensip olu\u015fturduk. Burada 10732 t\u00fcr\u00fc kapsayan Clements T\u00fcr listesi 2019 esas al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_coblocks_attr":"","_coblocks_dimensions":"","_coblocks_responsive_height":"","_coblocks_accordion_ie_support":"","footnotes":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kustr.org\/kusisimleri\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/21"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kustr.org\/kusisimleri\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kustr.org\/kusisimleri\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kustr.org\/kusisimleri\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kustr.org\/kusisimleri\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.kustr.org\/kusisimleri\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/21\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":355,"href":"https:\/\/www.kustr.org\/kusisimleri\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/21\/revisions\/355"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kustr.org\/kusisimleri\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}